– Tôi yêu người đàn bà trong thơ chị

            Phải nói bài thơ: Cho một ngày chị sinh của Đoàn Thị Tảo viết tặng cho Chị gái Đoàn Lê của mình có duyên với nhạc sĩ Trọng Đài. Khi trở thành lời bài hát Chị tôi, câu thứ hai nhạc sĩ chỉ có đổi một từ là: Rụng bông gạo đỏ thành Rụng bông hoa gạo để cho dễ hát trong phim Người Hà Nội được chiếu quãng 1985. Vậy là bài thơ Cho một ngày chị sinh sau hai mươi năm ra đời mới được hàng triệu người Việt Nam biết đến và thuộc lòng qua giọng hát đầy biểu cảm của ca sĩ Mỹ Linh. Nhà thơ Đoàn Thị Tảo viết bài thơ này lúc mới hai mươi tuổi. Viết tặng chị gái trong ngày sinh nhật nhưng thực sự những câu thơ ấy lại ám ảnh và đeo đuổi với chính tác giả trong cuộc sống lẻ bóng của mình cho đến nay:
                               "Vấn vương với sợi tơ trời
                      Tình riêng bỏ chợ tình người đa đoan"
         Chính cái vận vào mình ấy mà những sự dang dở, lỡ làng đã làm nên một chân dung thơ Đoàn Thị Tảo nặng trĩu và đa cảm. Có lẽ chị đã luôn luôn dằn vặt với chính mình:
                           Mải vui để lỡ chuyến đò
               Ngần ngơ trách bến, oán bờ, giận sông
                                                   (Đề từ tập thơ "Lỡ")
            Nhà thơ luôn tự đi tìm mình trong cái bóng của chính mình khi đối diện với tình yêu. Rồi sự đổ vỡ, rồi nuối tiếc và cay đắng. Sự cô đơn, trống trải đến cuồng dại khi nhà thơ tự ví mình là Thị Mầu và Xúy Vân. Có đến hai lần nhà thơ gọi hồn và làm ma cho cái thì con gái của mình. Đúng là chỉ có Vân dại thì mới thế này:
                     Bán cho tôi một xu vô tư
                     Nửa xu nụ cười
                     Tình một lá thư
                     Là ba xu chẵn
                        (Tôi - Thị Mầu - Xúy Vân)
           Và rồi quay lại những chuyến đò lỡ làng của mình Đoàn Thị Tảo tự than:
                            Cầm bằng như giấc ngủ say
                     Bao năm coi tựa một ngày tháng qua
                                                                        (Lỡ 1)
          Bởi lẽ một đời cứ:
                             Dùng dằng cau héo, trầu ôi
                 Chợ trưa quán vắng trách người dửng dưng
                                                                       (Lỡ 2)
           Bởi thế tập thơ Lỡ (NXB HNV 2001) mới ra đời bởi từ cái lẽ:
                       Cái duyên giá những bao đồng
                   Bán đi thì tiếc, cho không ngậm ngùi
         Và cũng bởi lẽ:
                         Tôi tìm tôi
                         Đường dài hun hút cây.
         Nhà thơ đi ở ẩn cũng vì cơn cớ từ Vân Dại của chính mình và thế là:
                          Rút giây leo bên đường
                          Tết con gà trống
                          Tết con gà mái
                          Mâm xôi dứa dại
                          Tôi về
                          Tôi làm ma cho thì con gái.
       Nhưng cái chốn thiền của Tảo hiện hữu ở chân núi vùng Vân Sơn (Đồ Sơn) đã tạo nên cõi lặng của những kỷ niệm thầm lặng đầy hương bưởi hương nhài. Tảo thương người chị, một hồng nhan bạc mệnh, nhưng cũng là thương chính mình khi thắc thỏm: Có ai đi tìm tôi? Rồi nhà thơ lại tựa vào những ký ức của tuổi thơ hai chị em để sống một cách khép kín. Tảo ít khi ra khỏi nhà là vì vậy. Tảo chơi vơi những kỷ niệm, tiếc những bông hoa bưởi chị đánh rơi trên đường gồ ghề xe xôi. Và đến nay, hai chị em vẫn cùng chơi với những bông hoa bưởi nhặt về tự ngày nào khi đã bước sang tuổi 60. Vậy là cách đây hơn hai mươi năm, những kỷ niệm ấy đã gọi chị về ở ẩn với em, sống với rừng thông xanh biếc bên bờ sóng biển xanh. Chính vì vậy sau này Tảo đã có thêm những bài thơ về chị.
       Chị tôi bây giờ mà Tảo chép cho tôi có những câu thật buồn về thân phận và cũng như bài thơ Cho một ngày chị sinh, Tảo viết Chị tôi bây giờ cũng là tự vận về nỗi cô đơn của mình ở những câu kết:
                             Lên rừng rừng lắm gai
                            Xuống bể, bể sóng lớn
                             Cả tin nhiều lận đận
                            Trừ dần mà vẫn sai
       Vậy là hơn bốn mươi năm sau hình ảnh chị lang thang cuối chiều nắng úa ấy lại nhập vào hồn mình và Tảo cũng chả biết đi đâu trong nỗi giận hờn bởi những cuộc tình vụt mất. Bởi vậy Tảo đã có một chặng cuối của mình rằng:
                            Hoàng hôn giật mình
                           Quỹ đời tiêu gần hết
                           Chút thời gian còn loay hoay tổng kết
                           Thừa: Mồ hôi nước mắt
                           Thiếu: Hạnh phúc nụ cười
                                (Chặng cuối - 2006)
           Rời chốn thiền của hai chị em Đoàn Thị Tảo và Đoàn Lê, tôi như được tan trong làn hương hoa bưởi thơm ngát đâu đó ngõ dài và nhỏ bên chân núi. Tôi bất ngờ thấy những cánh hoa bưởi rơi trên tảng đá và chợt nghĩ rằng, thế nào cũng có lúc Tảo ra khỏi nhà và nhặt về ủ đấy dành dụm. Để khi buồn hai chị em cùng chơi. Trò chơi hoa bưởi thuở ấu thơ mà giờ đây đã 60 năm trôi qua lại trở về cõi tĩnh lặng này. Ở đó có hai tâm hồn vẫn thơ bé như ngày nào, và cũng là hai tâm hồn thi sĩ đang ấp ủ những dự định thơ ca để trao gửi cho những nỗi buồn và cho tình yêu./.